آهسته باز از بغل پله ها گذشت
در فكر آش و سبزي بيمار خويش بود
اما گرفته دور و برش هاله ئي سياه
او مرده است و باز پرستار حال ماست
در زندگي ما همه جا وول ميخورد
هر كنج خانه صحنه ئي از داستان اوست
در ختم خويش هم بسر كار خويش بود
بيچاره مادرم
هر روز ميگذشت از اين زير پله ها
آهسته تا بهم نزند خواب ناز من
امروز هم گذشت
در باز و بسته شد
با پشت خم از اين بغل كوچه ميرود
چادر نماز فلفلي انداخته بسر
كفش چروك خورده و جوراب وصله دار
او فكر بچه هاست
هرجا شده هويج هم امروز ميخرد
بيچاره پيرزن ، همه برف است كوچه ها
او از ميان كلفت و نوكر ز شهر خويش
آمد بجستجوي من و سرنوشت من
آمد چهار طفل دگر هم بزرگ كرد
آمد كه پيت نفت گرفته بزير بال
هر شب در آيد از در يك خانه فقير
روشن كند چراغ يكي عشق نيمه جان
او را گذشته ايست ، سزاوار احترام :
تبريز ما ! بدور نماي قديم شهر
در ( باغ بيشه ) خانه مردي است باخدا
هر صحن و هر سراچه يكي دادگستري است
اينجا بداد ناله مظلوم ميرسند
اينجا كفيل خرج موكل بود وكيل
مزد و درآمدش همه صرف رفاه خلق
در ، باز و سفره ، پهن
بر سفره اش چه گرسنه ها سير ميشوند
يك زن مدير گردش اين چرخ و دستگاه
او مادر من است
انصاف ميدهم كه پدر رادمرد بود
با آنهمه درآمد سرشارش از حلال
روزي كه مرد ، روزي يكسال خود نداشت
اما قطارهاي پر از زاد آخرت
وز پي هنوز قافله هاي دعاي خير
اين مادر از چنان پدري يادگار بود
تنها نه مادر من و درماندگان خيل
او يك چراغ روشن ايل و قبيله بود
خاموش شد دريغ
نه ، او نمرده ، ميشنوم من صداي او
با بچه ها هنوز سر و كله ميزند
ناهيد ، لال شو
بيژن ، برو كنار
كفگير بي صدا
دارد براي ناخوش خود آش ميپزد
او مرد و در كنار پدر زير خاك رفت
اقوامش آمدند پي سر سلامتي
يك ختم هم گرفته شد و پر بدك نبود
بسيار تسليت كه بما عرضه داشتند
لطف شما زياد
اما نداي قلب بگوشم هميشه گفت :
اين حرفها براي تو مادر نميشود .
پس اين كه بود ؟
ديشب لحاف رد شده بر روي من كشيد
ليوان آب از بغل من كنار زد ،
در نصفه هاي شب .
يك خواب سهمناك و پريدم بحال تب
نزديكهاي صبح
او زير پاي من اينجا نشسته بود
آهسته با خدا ،‌
راز و نياز داشت
نه ، او نمرده است .
نه او نمرده است كه من زنده ام هنوز
او زنده است در غم و شعر و خيال من
ميراث شاعرانه من هرچه هست از اوست
كانون مهر و ماه مگر ميشود خموش
آن شيرزن بميرد ؟ او شهريار زاد
هرگز نميرد آنكه دلش زنده شد بعشق
او با ترانه هاي محلي كه ميسرود
با قصه هاي دلكش و زيبا كه ياد داشت
از عهد گاهواره كه بندش كشيد و بست
اعصاب من بساز و نوا كوك كرده بود
او شعر و نغمه در دل و جانم بخنده كاشت
وانگه باشكهاي خود آن كشته آب داد
لرزيد و برق زد بمن آن اهتزاز روح
وز اهتزاز روح گرفتم هواي ناز
تا ساختم براي خود از عشق عالمي
او پنجسال كرد پرستاري مريض
در اشك و خون نشست و پسر را نجات داد
اما پسر چه كرد براي تو ؟ هيچ ، هيچ
تنها مريضخانه ، باميد ديگران
يكروز هم خبر : كه بيا او تمام كرد .
در راه قم بهرچه گذشتم عبوس بود
پيچيد كوه و فحش بمن داد و دور شد
صحرا همه خطوط كج و كوله و سياه
طوماز سرنوشت و خبرهاي سهمگين
درياچه هم بحال من از دور ميگريست
تنها طواف دور ضريح و يكي نماز
يك اشك هم بسوره ياسين چكيد
مادر بخاك رفت .
آنشب پدر بخواب من آمد ، صداش كرد
او هم جواب داد
يك دود هم گرفت بدور چراغ ماه
معلوم شد كه مادره از دست رفتني است
اما پدر بغرفه باغي نشسته بود
شايد كه جان او بجهان بلند برد
آنجا كه زندگي ،‌ ستم و درد و رنج نيست
اين هم پسر ، كه بدرقه اش ميكند بگور
يك قطره اشك ، مزد همه زجرهاي او
اما خلاص ميشود از سرنوشت من
مادر بخواب ، خوش
منزل مباركت .
آينده بود و قصه بيمادري من
ناگاه ضجه ئي كه بهم زد سكوت مرگ
من ميدويدم از وسط قبرها برون
او بود و سر بناله برآورده از مغاك
خود را بضعف از پي من باز ميكشيد
ديوانه و رميده ، دويدم بايستگاه
خود را بهم فشرده خزيدم ميان جمع
ترسان ز پشت شيشه در آخرين نگاه
باز آن سفيدپوش و همان كوشش و تلاش
چشمان نيمه باز :
از من جدا مشو
ميآمديم و كله من گيج و منگ بود
انگار جيوه در دل من آب ميكنند
پيچيده صحنه هاي زمين و زمان بهم
خاموش و خوفناك همه ميگريختند
ميگشت آسمان كه بكوبد بمغز من
دنيا به پيش چشم گنهكار من سياه
وز هر شكاف و رخنه ماشين غريو باد
يك ناله ضعيف هم از پي دوان دوان
ميآمد و بمغز من آهسته ميخليد :
تنها شدي پسر .
باز آمدم بخانه چه حالي ! نگفتني
ديدم نشسته مثل هميشه كنار حوض
پيراهن پليد مرا باز شسته بود
انگار خنده كرد ولي دلشكسته بود :
بردي مرا بخاك كردي و آمدي ؟
تنها نميگذارمت اي بينوا پسر
ميخواستم بخنده درآيم ز اشتباه
اما خيال بود
اي واي مادرم

 

اوغلوم اوز شعرلريوي آناديلينده ياز کي  سنين آناندا اونلاري دوشونه بيلسين!

(پسرم شعرهاي خودت را به زبان مادريت هم بنويس تا مادرت نيز اشعارت را متوجه شود!)

 

 

اين قبيل سفارشها از جانب مادر گراميش و نيز اطرافيان همزبانش، باعث شد تا شهريار طبع خود را در زبان  مادريش به شيريني عسل و به رواني شير بيازمايد.

اين تشويقها سبب شد تا از خامه زرين او يکي از بديعترين منظومه هاي مردمي جهان بر لوح سينه آذربايجانيان تقرير شود.

 منظومه منوره «حيدر بابا سلام»  در سال  1322  منتشر شد واز لحظه نشر مورد استقبال عموم ترکان ايران قرار گرفت و اشعار پاک و صميمي اش چه در محافل عروسي و چه در مجالس عزا ورد زبان صغير و کبير  گرديد.

 

...حيدر بابا گويلر بوتون دوماندي،

(حيدر بابا آسمانها را تماما مه گرفته است،)

گونلريميز   بير  بيريندن  ياماندي،

(روزگارمان روز به روز بدتر مي شود، )

بير بيريزدن  آيريلمايين  آماندي!

(مبادا از يکديگر جدا شويد !)

 ياخشيليغي     اليميزدن      آليبلار!

(خوبيها را از ما گرفته اند!)

 ياخشي بيزي يامان گونه ساليبلار! ...

(چه خوب ما را به روزگارسياه نشانده اند!)

 

شهريار خود در خاطراتش مي فرمايد:

بعد از انتشار منظومه حيدر بابايا سلام ، اشعار اين منظومه با سرعت شگفت انگيزي در ميان آذربايجانيها رواج پيدا کرد. هر موقع  و هر جا که اين  اشعار را مي خواندم  در وديوار گريه مي کرد!

روزي در منزل يکي از دوستان همراه با تعدادي از همشهريها نشسته بوديم که از من خواسته شد قطعاتي از حيدر بابا را بخوانم.در همان زمان خدمتکاري  نيز در آن خانه مشغول آوردن چايي بود. هنگاميکه  من اشعارم را براي حاضرين بلند بلند خواندم ، ناگهان ديدم که اين زن محجوب، سيني  چايي از دست رها کرد و به پايم افتاد!

 او با صداي بلند گريه مي کرد و مي گفت: اشعارتو  شرح درد دل من  و وصف حال روزگار تلخ من است!

 

بير اوچايديم بو چير پينان يئلينن!
(اي کاش مي توانستم با اين تند باد کوبنده پرواز کنم!)

باغلاشايديم داغدان آشان سئلينن!

(اي کاش مي توانستم با  سيل خروشاني که از کوه به پايين مي تازد ممزوج شوم!)

آغلاشايديم  اوزاق  دوشن ائلينن!

(اي کاش مي توانستم با ملتي که از سرزمين خود  دور شده است بگريم!)

 

بير گوره يديم آيريليغي کيم سالدي!؟

(تا مي فهميدم مسبب اين جدايي ها و تلخيها کسيت!؟)

اولکه ميزده کيم قيريلدي کيم قالدي!؟

(و پي مي بردم که در سرزمين من چه کسي در حيات است  وچه کسي در ممات !؟)

 

من سنين تک داغا  سالديم   نفسي،

((حيدر بابا) من نيز همانند تو  نفسم را بر کوهها  افکندم،)

سن ده قايتار گويلره سال بو سسي،

(تو نيز پژواک صدايم را بر آسمانها برگردان،)

بايقوشوندا  دار  اولماسين  قفسي!
(که مبادا قفس جغد نيز تنگ شود!)

 

بوردا  بير شير داردا قاليب باغيرير !

(اينجا شيري در دام افتاده است و نعره مي کشد!)

مورووتسيز  اينسانلاري  چاغيرير!

(وانسانهای بي مروت را به مدد  طلب مي کند!)

******************************************************************

شعر جانخراش خان ننه ، يکي از جانگزا ترين اشعار شهريار در زبان ترکي آذربايجاني است:

خان   ننه   هاياندا   قالدين!؟

(خان ننه کجا ماندي!؟)

بئله     باشيوا      دولاننام!

(من دور سرت بگردم!)

نئجه   من   سني ايتيرديم!؟

(چگونه  من ترا از دست دادم!؟)

دا سنين    تايين    تاپيلماز،

(ديگر مثل تو پيدا نمي شود،)

 

سن  اولن گون  عمه گلدي،

(روزي که تو مردي عمه آمد،)

مني     گوتدو   آيري  کنده،

(من را به روستايي ديگر برد،)

من    اوشاق   نه آنلايديم!؟

(من بچه بودم و درک نمي کردم،)

باشيمي    قاتيب   اوشاقلار،

(و بچه ها سرم را گرم کرده بودند،)

نئچه  گون من اوردا  قالديم،

(چند روزي من آنجا ماندم،)

 

قايديب    گلنده     باخديم،

(وقتي برگشت ديدم،)

يئريوي    ييغيشديريبلار!

(جاي ترا جمع کرده اند!)

نه اوزون ونه يئرين وار!

( نه خودت بودي و نه جايت بود!)

 

«هاني خان ننه م!؟» سوروشدوم:

( پرسيدم: «خان ننه من کجاست!؟»)

دئديلر  کي  خان   ننه ني

( گفتند که خان ننه را)

آپاريبلار          کربلايه!

(بردند کربلا!)

کي شفاسين اوردان آلسين،

(که شفايش را از آنجا بگيرد،)

سفري اوزون  سفر دير!

(سفرش سفري طولاني است)

بير- ايکي ايل چکر گلينجه!

(يکي دو سالي آمدنش طول خواهد کشيد!)

 

نئجه   آغلارام      يانيقلي!

(چه سوزناک گريه مي کردم!)

نئچه  گون  ائله چيغيرديم،

(چند روزي آنقدر فرياد زدم وزاريدم،)

کي سسيم - سينه م توتولدو

(که صدايم و سينه ام گرفت)

او  من   اولماسام    يانيندا،

(اگر من پيش او نباشم،)

اوزو  هئچ يئره   گئده نمز!

(خودش جايي نمي تواند برود!)

بو سفر   نولوبدو   من سيز،

(اينبار چرا به اين صورت بدون من،)

 اوزو تک قويوب گئديبدير!؟

(خودش بتنهايي رفته است!؟)

 

هاميدان    آجيق   ائدرکن!

( از همه قهر کردم!)

هاميا    آجيقلي    باخديم!

( و به همه قهر آلود نگاه کردم!)

سونرا باشلاديم کي  منده،

(سپس  شروع کردم که،)

گئديرم  اونون     دالينجا!

(مي روم به دنبال او!)

دئديلر سنين کي  تئز دير!

(گفتند براي تو زود است!)

ايمامين   مزاري  اوسته،

(بر سر مزار امام،)

اوشاغي آپارماق  اولماز!

(نمي شود بچه به همراه برد!)

سن اوخو قرآني تئز چيخ !

(تو شروع کن و قران را زود ختم کن!)

سن اونو   چيخينجا   بلکه،

(شايد تا موقعي که قران را ختم مي کني،)

گله    خان  ننه   سفردن!

(خان ننه از سفر برگردد!)

 

تله سيک      روانلاماقدا،

(بسرعت در حال  خواند قران بودم،)

اوخويوب قورآني چيخديم،

(خواندم و قران را ختم کردم،)

کي يازيم سنه گل ايندي!

(که بريات بنويسم اکنون بيا!)

داها   چيخميشام قورآني،

(که من ديگر قرآن را ختم کرده ام،)

منه  سووقت    آل گلنده!

(براي من موقع آمدن سوغاتي بگير!)

آمما هر   کاغيذ   يازاندا،

(اما هر موقع که نامه مي نوشتم،)

آغامين  گوزو دولاردي!...

(چشمهاي پدرم پر از اشک مي شد!...)

نوشته شده در ساعت 11:19 توسط منتظري| |